شی هواهوا (شیواوا) کوچکترین نژاد سگها است که به دلیل اینکه برای اولین بار در ایالت شی هواهوای مکزیک دیده شد، به این نام خوانده میشود. به نظر میآید که این نژاد، از نژاد تچیچی که از گونههای بسیار محبوب در مکزیک بوده است، مشتق شده باشد. تچیچیها در قرن دوم میلادی در مکزیک میزیسته و از شی هوا هوا های امروزی بزرگ تر بوده است البته این اندازهها بر اساس تصاویر موجود در معابد قدیمی مکزیک ذکر میشود. این سگها در زمان اینکاها اهلی شدهاند.
آزتکها اعتقاد داشتند که این سگها قدرت ماورایی داشته و به صاحبانشان کمک میکنند.شی هوا هوا های فعلی خیلی کوچک تر از تچیچیها هستند و این به دلیل مخلوط شدن با سگهای مینیاتوری چینی است که توسط اسپانیاییها به آمریکای جنوبی آورده شدند. نژاد فعلی در سال ۱۸۵۰ در ایالت شی هواهوا در مکزیک شناسایی شده است. این ایالت هم مرز تگزاس و آریزونا (آمریکا) است. از آن زمان تا به حال این نژاد از نژادهای پر طرفدار در جهان محسوب میشود.
در سال ۱۹۰۴ استانداردهای شی هواهوا توسط مؤسسه آمریکایی “نژاد سگ ها” ثبت و اعلام گردید. در این رابطه ارتفاع سگها مهم نیست بلکه وزن و قیافه ظاهری آن ها مهم است. ارتفاع بین ۱۵ تا ۲۰ و ۲۵ (بعضی وقتها تا ۳۸ سانتیمتر) و وزن زیر سه کیلوگرم برای این نژاد اعلام شده است (که البته مؤسسه انگلیسی “نژاد سگها” استاندارد وزن را زیر دو کیلوگرم، مطلوب میداند).
هرچه وزن در نمونه بالغ کمتر باشد، با ارزشتر خواهد بود. پرورش دهندگان شی هوا هوا از اصطلاحاتی مانند مینیاتور، فنجانی، جیبی، اسباب بازی و آهویی برای نمونههای مختلف استفاده میکنند که هیچ کدام مورد تأیید مؤسسات استاندارد نژاد سگها نیست.
