بهروزرسانی: ۵ مرداد ۱۴۰۵فهرست مطالب این صفحه
توجه: این اعداد میانگین هستند و بسته به نژاد، اندازه بدن و سلامت فردی توله میتوانند چند روز تا چند هفته جابهجا شوند.
تولهها هنگام تولد کاملاً کور و کر هستند و تنها حس بویایی و لامسهشان فعال است. در ساعات اول زندگی، هر توله باید از شیر آغوز (کلستروم) تغذیه کند؛ این شیر اولیه حاوی پادتنهای مادری (آنتیبادی) است، نه آنتیبیوتیک، که ایمنی موقتی و حیاتی را برای هفتههای اول زندگی توله فراهم میکند. اطمینان از تغذیهی کامل همهی تولهها از این شیر اولیه، مهمترین اقدام ۴۸ ساعت نخست است.
وزن توله در هفتهی اول معمولاً تقریباً دو برابر میشود؛ کاهش وزن یا عدم افزایش وزن روزانه، نشانهی هشدار جدی است.
تولههای تازهمتولد قدرت تنظیم دمای بدن ندارند و تا ۲ تا ۳ هفتگی هم این توانایی کامل نمیشود؛ به همین دلیل گرمای محیط باید بهطور فعال تأمین شود (جدول دما در ادامه). دمای بدن خودشان نیز در این بازه پایینتر از بزرگسالان است و بهتدریج بالا میرود.
کوتاه کردن ناخنها: از حدود هفته دوم به بعد، حرکات ماساژگونهی تولهها هنگام شیر خوردن میتواند پوست شکم مادر را خراش دهد. کوتاه کردن نوک ناخن با ناخنگیر مخصوص نوزاد حیوانات (یا مشورت با دامپزشک) این مشکل را کاهش میدهد.
نکات ایمنی: منبع گرمایی هرگز نباید مستقیم با بدن توله تماس داشته باشد (خطر سوختگی)؛ همیشه بخشی از محل خواب باید خنکتر بماند تا توله در صورت گرمای بیشازحد بتواند از آن دور شود؛ کیسه آب گرم و پد حرارتی زیرِ پوشش چندلایه، ایمنتر از تماس مستقیم است.
از شیرگیری معمولاً از هفته سوم تا چهارم شروع میشود؛ درست زمانی که دندانهای شیری در حال رویشاند و شیر خوردن برای مادر ناخوشایند میشود. روند معمول:
شیر گاو یا بز مناسب نیست: بسیاری از سگها لاکتوز شیر پستانداران دیگر را بهخوبی هضم نمیکنند و این میتواند باعث اسهال شود. برای تغذیه یا از شیرگیری، فقط از میلکریپلیسر مخصوص سگ یا غذای کامل و متعادل توله استفاده کنید.
تولهی حدوداً ۴۰ روزه (نزدیک به ۶ هفتگی) باید عمدتاً روی غذای جامد نرمشده باشد: غذای خشک مخصوص توله که با آب گرم نرم شده، در ۴ وعدهی کوچک روزانه. این سن، زمان مناسبی برای مشورت با دامپزشک یا پرورشدهنده دربارهی برند و فرمول غذایی متناسب با اندازهی نهایی بدن سگ است.
دندانهای شیری از همین بازه شروع به رویش میکنند. مهمتر از آن، هفتههای ۳ تا ۱۴ پنجرهای حساس و یکبارمصرف برای اجتماعیشدن مغز توله است: تجربههای مثبت و کنترلشده در این دوره (صداها، آدمهای مختلف، سطوح گوناگون) تا پایان عمر روی اعتمادبهنفس سگ اثر میگذارد. تولهها بهتر است حداقل تا ۶ تا ۸ هفتگی نزد مادر و هملانهایهایشان بمانند، چون یادگیری زبان بدن سگبهسگ در همین دوره اتفاق میافتد.
اولین نوبت انگلزدایی معمولاً از حدود هفته ۲ تا ۳ شروع و هر ۲ تا ۳ هفته تکرار میشود. اولین واکسن ترکیبی (بخش بعد را ببینید) نوعاً در ۶ تا ۸ هفتگی تزریق میشود؛ این یعنی هنوز مسئولیت این مرحله عمدتاً با پرورشدهنده یا مالک قبلی است، اما مالک جدید باید از تاریخ دقیق آن مطلع باشد.
جدول زیر بر اساس رایجترین دستورالعملهای دامپزشکی (مثل AAHA) است؛ برنامهی نهایی را همیشه دامپزشک شما بر اساس منطقه و ریسک تعیین میکند:
از همان روز اول در خانه جدید قابل شروع است: توله را بلافاصله پس از خواب، غذا و بازی به مکان مشخص (بیرون یا پد آموزشی) ببرید و رفتار درست را با تشویق فوری تقویت کنید. تنبیه بدنی یا تأخیر در تشویق اثر معکوس دارد.
از آنجا که سری کامل واکسن تا ۱۶ هفتگی تمام نمیشود، بیشتر دامپزشکان توصیه میکنند در این فاصله قدمزدن در محیطهای پرخطر (پارک سگ، مکانهای شلوغ با سگهای ناشناس) به تعویق بیفتد، اما اجتماعیشدن کنترلشده (بغل کردن توسط دوستان واکسینه، دیدن اشیا و صداهای جدید از فاصله امن، سواری کوتاه با ماشین) همچنان در این پنجرهی حساس ادامه یابد.
تولهها از طریق بازی با گاز گرفتن ملایم، فشار گاز خود را تنظیم میکنند («بازداری از گاز گرفتن»). واکنش نشان دادن با یک صدای کوتاه و قطع بازی، این مهارت را در آنها تقویت میکند.
دورهی اول رویش دندان دائمی معمولاً از ۳.۵ تا ۶ ماهگی طول میکشد؛ در این بازه دندانهای شیری میافتند و دندانهای دائمی جایگزین میشوند. جویدن شدید اسباببازی، مبلمان و کفش در این دوره طبیعی و ناشی از خارش لثه است؛ اسباببازیهای جویدنی مناسب (نه یخ یا اشیای بیشازحد سخت که میتواند دندان را بشکند) بهترین راهکار است.
از ۳ ماهگی به بعد، توله ظرفیت یادگیری فرمانهای ساده (نشین، بمان، بیا) را با تقویت مثبت و جلسات کوتاه دارد. همین بازه با دومین دورهی حساسیت به ترس (حدوداً از ۶ ماهگی به بعد) همپوشانی پیدا میکند؛ تجربههای ناگهانی و ترسناک در این زمان میتوانند اثر ماندگار بگذارند، پس آموزش باید صبورانه و بدون فشار باشد.
تعداد وعدهها معمولاً از ۳ تا ۴ وعده به ۳ وعده در روز کاهش مییابد (جدول کامل در بخش بعد).
بهویژه در نژادهای بزرگ و غولپیکر، ورزش شدید و پرشهای مکرر پیش از بسته شدن صفحات رشد (که میتواند تا ۱۸ ماهگی طول بکشد) خطر مشکلات مفصلی را افزایش میدهد. پیادهرویهای کوتاه و کنترلشده به جای دویدن طولانی یا پرش از ارتفاع، در این دوره ایمنتر است.
بسیاری از سگها در این بازه رفتارهایی نشان میدهند که شبیه «فراموش کردن» آموزش قبلی است: نادیده گرفتن فرمانها، امتحان کردن محدودیتها، افزایش انرژی. این بخشی طبیعی از بلوغ است، نه بازگشت واقعی؛ تداوم آموزش با قوانین ثابت معمولاً ظرف چند هفته تا چند ماه این رفتار را کنترل میکند.
دیگر یک سن ثابت برای همه سگها توصیه نمیشود؛ دستورالعملهای بهروز دامپزشکی (از جمله AAHA) تمایز روشنی بر اساس اندازه بدن قائل میشوند:
دلیل این تفاوت: هورمونهای جنسی در بستهشدن بهموقع صفحات رشد نقش دارند؛ حذف زودهنگام آنها در سگهای بزرگ با افزایش ریسک مشکلات مفصلی (مثل دیسپلازی لگن) در برخی مطالعات همراه بوده است. در مقابل، عقیمسازی پیش از اولین فحلی خطر تومور پستانی را در مادهها بهشدت کاهش میدهد. تصمیم نهایی باید با دامپزشک و بر اساس نژاد، جنسیت و شرایط فردی سگ گرفته شود.
بسته به نژاد و اندازه، معمولاً بین ۶ تا ۱۲ ماهگی رخ میدهد (نژادهای کوچک زودتر، نژادهای بزرگ و غولپیکر دیرتر).
مراقبت از توله سگ در سال اول زندگی، ترکیبی از دقت در جزئیات فیزیکی (دما، تغذیه، واکسن) و صبر در آموزش رفتاری است. هر نژاد ویژگیها و سرعت رشد خاص خودش را دارد؛ برای جزئیات اختصاصی نژاد سگ شما، صفحه معرفی همان نژاد سگ در جاپت را ببینید.
این راهنما بر پایهی دستورالعملهای رایج در منابع دامپزشکی شناختهشده تنظیم شده، از جمله انجمن بیمارستانهای دامپزشکی آمریکا (AAHA)، انجمن دامپزشکی آمریکا (AVMA)، سازمان جهانی دامپزشکان حیوانات کوچک (WSAVA)، دانشکده دامپزشکی دانشگاه کالیفرنیا دیویس، و منابع آموزشی بیمارستانهای دامپزشکی VCA و Hill's Pet. برای تصمیمهای پزشکی دربارهی توله خود، همیشه با دامپزشک مشورت کنید.
تولههای تازهمتولد تقریباً تمام روز را جز زمان شیر خوردن میخوابند. با افزایش سن، ساعات بیداری و بازی بیشتر میشود، اما تا ۳ تا ۴ ماهگی همچنان به خواب طولانی روزانه نیاز دارند.
معمولاً بین روز دهم تا چهاردهم زندگی.
کانال گوش معمولاً بین هفته دوم تا سوم باز میشود و شنوایی از همین بازه فعال میشود.
اولین قدمهای لرزان از حدود هفته سوم شروع میشود؛ راه رفتن پایدارتر طی هفته چهارم و پنجم شکل میگیرد.
تا ۳ ماهگی ۳ تا ۴ وعده، از ۳ تا ۶ ماهگی ۳ وعده، از ۶ تا ۱۲ ماهگی ۲ وعده؛ جدول کامل در بخش «۶ تا ۱۲ ماهگی» آمده است.
نه. بسیاری از تولهها لاکتوز آن را بهخوبی هضم نمیکنند و ممکن است دچار اسهال شوند. از میلکریپلیسر مخصوص سگ استفاده کنید.
غذای خشک مخصوص توله که با آب گرم نرم شده، در حدود ۴ وعده کوچک روزانه؛ برند مناسب را با دامپزشک یا پرورشدهنده هماهنگ کنید.
معمولاً از هفته ۳ تا ۴ شروع و تا هفته ۶ تا ۸ کامل میشود؛ نژادهای بسیار کوچک گاهی تا هفته ۱۰ زمان بیشتری نیاز دارند.
معمولاً بین ۶ تا ۸ هفتگی.
پیش از تکمیل سری واکسن (حدود ۱۶ هفتگی)، بهتر است از محیطهای پرخطر (پارک سگ، مکانهای شلوغ با سگ ناشناس) پرهیز شود، اما اجتماعیشدن کنترلشده در فضاهای امنتر همچنان توصیه میشود.
عموماً پس از تکمیل حداقل نوبتهای اولیه واکسن و با آب ملایم و شامپو مخصوص توله؛ زمان دقیق را دامپزشک بر اساس وضعیت سلامت توله تعیین میکند.
از همان روز ورود به خانه جدید، با بردن مکرر توله به مکان مشخص بعد از خواب، غذا و بازی.
افتادن دندان شیری و رویش دندان دائمی عمدتاً بین ۳.۵ تا ۶ ماهگی رخ میدهد؛ تکمیل نهایی مجموعه دندان دائمی معمولاً تا ۷ تا ۱۰ ماهگی طول میکشد.
نژاد کوچک معمولاً ۵ تا ۶ ماهگی؛ نژاد بزرگ معمولاً ۹ تا ۱۵ ماهگی؛ نژاد غولپیکر گاهی تا ۱۸ ماهگی. تصمیم نهایی با دامپزشک است.
بهشدت به نژاد بستگی دارد و عدد ثابتی برای همه سگها وجود ندارد؛ معیار بهتر، منحنی رشد اختصاصی نژاد و مشورت دامپزشک است، نه یک عدد کلی.
شل شدن گذرای مدفوع هنگام تغییر غذا شایع است، اما اسهال آبکی، مداوم، یا همراه با بیحالی و بیاشتهایی نیاز به معاینه دامپزشکی دارد؛ انگلهای رودهای و کک نیز از علل شایع هستند.
تولهها بهدلیل توده بدنی کم و پوشش نرمتر، مقاومت کمتری نسبت به سگ بزرگسال همان نژاد در برابر سرما دارند، حتی نژادهای سردسیری. گذاشتن آنها بهمدت طولانی در هوای بسیار سرد بدون سرپناه گرم توصیه نمیشود؛ زمان مناسب برای ماندن بیرون در سرما به سن، نژاد و پوشش سگ بستگی دارد و بهتر است با دامپزشک هماهنگ شود.
این رفتار، هرچند آزاردهنده، پدیدهای شناختهشده در دامپروری است و معمولاً به یکی از این عوامل مرتبط است: استرس یا احساس ناامنی در محیط زایمان، سوءتغذیه مادر، عدم بازشناسی بوی توله (بهویژه پس از سزارین)، درد ناشی از التهاب پستان، یا واکنش غریزی به تولهای که ضعیف یا بیمار بهنظر میرسد. بهترین پیشگیری، فراهم کردن محیطی آرام و بدون مزاحمت برای زایمان، تغذیه کامل مادر پیش و پس از زایمان، و معاینه دامپزشکی است. اگر این اتفاق افتاده، برای زایمان بعدی حتماً با دامپزشک درباره برنامهریزی و نظارت دقیقتر مشورت کنید.
یکی از احتمالات، «سندرم لرزش ایدیوپاتیک سر» است: تکانهای کوتاه و ناگهانی سر (چپوراست یا بالاوپایین) در حالی که سگ کاملاً هوشیار و پاسخگو میماند و اغلب با حواسپرتی (مثل دادن یک تنقلات) متوقف میشود. علت دقیق آن نامشخص است ولی معمولاً بیخطر تلقی میشود. نکته مهم: تشخیص این حالت باید توسط دامپزشک و پس از رد کردن علل دیگر (بهویژه تشنج) انجام شود؛ تفاوت کلیدی این است که در تشنج معمولاً هوشیاری از دست میرود، ولی در این نوع لرزش خیر. برای هر بار اول مشاهده، حتماً به دامپزشک مراجعه کنید.
فشار مکرر پنجه و دهان توله روی ناحیه پستان، بهخصوص در لانههای پرجمعیت یا دنداندرآوردن، میتواند باعث خراش یا زخم سطحی شود. کوتاه نگهداشتن ناخن تولهها و بررسی روزانه پستان مادر برای علائم التهاب یا عفونت، بهترین راه پیشگیری است؛ در صورت مشاهده زخم یا قرمزی، دامپزشک باید بررسی کند.
پنجره حساس اصلی اجتماعیشدن تقریباً از هفته ۳ تا ۱۴ زندگی است؛ تجربههای مثبت و متنوع در همین بازه، بیشترین تأثیر را روی رفتار بزرگسالی سگ میگذارد.
معمولاً از حدود هفته سوم تا چهارم، همراه با شروع فعالیت و کاوش بیشتر.
از حدود ۲ تا ۳ ماهگی میتوان با جلسات کوتاه و تقویت مثبت شروع کرد؛ هرچه زودتر و ملایمتر شروع شود، نتیجه پایدارتر خواهد بود.
در حال بارگذاری دیدگاهها
پیشنمایشی از کل مطلب
منتخب نظرات خوانندگان
در حال بارگذاری دیدگاهها
