مسمومیت ناشی از خوردن پیاز و سیر در سگها و گربهها یکی از رایجترین مسمومیتهاست. پیاز و سیر دو گیاه از جنس آلیوم هستند که متعلق به خانواده لیلیسه میباشند. این گیاهان از دیرباز در آشپزی و پزشکی مورد استفاده قرار میگرفتند و امروزه نیز در صنایع غذایی، دارویی و پزشکی مصارف بسیاری دارند.
تمام گونههای گیاه آلیوم و کلیه محصولات ساخته شده با این گیاهان میتوانند برای سگها و گربهها (و حتی تک سمیها و نشخوارکنندگان) سمی باشند. حتی گلهای این خانواده آلرژیک بوده و میتوانند التهاب پوستی ایجاد کنند، به طوری که گونههایی از این گیاه از توجه خاصی در علم سم شناسی برخوردار هستند.
مواردی که باعث مسمومیت در سگها و گربهها میشود:
- پیاز
- سیر
- موسیر
- تره فرنگی
این گیاهان در هر حالتی (خام، پخته، پودر شده، خشک شده و …) خاصیت سمی خود را برای دام کوچک و حتی دام بزرگ حفظ میکنند. لازم به ذکر است که دامهای کوچک بیشتر مستعد مسمومیت با این گیاهان بوده و در این میان گربهها حساستر از بقیه هستند، ولی به دلیل سختگیری بیشتر در انتخاب غذا نسبت به سگها، کمتر به این مسمومیت دچار میشوند.
این گیاهان حاوی موادی به نام ارگانوسولفوکسایدها میباشند که مهمترین آن ها، آلکیل سیستئین سولفوکسایدها هستند. هر نوع آسیب فیزیکی به این گیاهان مانند خرد کردن، جویدن و… باعث تبدیل این مواد به کمپلکسهایی از ترکیبات ارگانیک سولفوردار میشود که بسیاری از این مواد مسئول طعم، بو و خواص دارویی این گیاهان هستند. این ترکیبات پس از خورده شدن از دیواره دستگاه گوارش جذب شده و پس از متابولیزه شدن به اکسید کنندههای قوی تبدیل میشوند که در حقیقت از این مرحله به بعد سمیت این مواد آغاز میشود.
وقتی تجمع این مواد در بدن حیوان آن قدر زیاد شوند که سیستمهای آنتی اکسیدانی بدن توان مقابله با تمامی آن ها را نداشته باشند، به دیواره سلولی گلبولهای قرمز خون آسیب وارد میکنند و باعث تخریب این سلولهای خونی و ایجاد کم خونی در حیوان میگردند. به این نوع کم خونی، کم خونی همولیتیک از نوع هینز بادی میگویند (تشکیل اجسام هینز در لبه گلبولهای قرمز لیز شده در گربه مبتلا به مسمومیت با پیاز).
