آتوپی یکی از شایعترین بیماری حساسیتی در ایران است. این بیماری یک نوع آلرژی پوستی است که در اثرتنفس ، بلع و یا نفوذ پوستی مواد حساسیتزا )آلرژن) به بدن حیوان ایجاد میشود. ایمنی حیوان به این مواد که در اثر تنفس، خوردن یا از طریق جذب پوستی وارد بدن میشوند واکنش نشان داده که به صورت حساسیت و خارش ظاهر میشود. از مواد حساسیتزای متداول که باعث ایجاد این نوع حساسیت میشوند میتوان به گرد و خاک خانه ، مایتهای )جانوران ریزمیکروسکپی) گرد و خاک خانه، کاغذهای چاپی )روزنامه) ، گرده گلها، گیاهان و درختان، پر، پشم، شوره پوست، دود تنباکو وغیره اشاره کرد.
آتوپی زمینه ژنتیکی داشته و ارثی است. به دلیل اینکه آتوپی زمینه ژنتیکی دارد بنابراین در برخی نژادهای بیش از دیگر دیده میشود. این بیماری هم در سگ وهم در گربه دیده میشود. هر دو جنس نر و ماده به طور برابر مستعد به این حساسیت هستند )مهمترین اختلال ازدیاد حساسیت پوستی در گربه ها درماتیت آلرژیک ناشی از گزش کک است(.
علایم آتوپی گربه
خارش مهمترین نشانه بالینی آتوپی است. شروع علایم خارش ابتدا میتواند خفیف و به صورت فصلی باشد اما با گذشت زمان و افزایش سن کم کم علائم شدیدتر و غیر فصلی گشته که در تمام سال اغلب دیده میشوند. عموما حیواناتی که به آلرژنهای فصلی حساسند )مثل گرده گل و گیاهان) بیشتر علائم را فصلی و آنهایی که به موادی همچون گرد و خاک حساسند در تمام فصول میتوانند از خود نشان دهند.
نشانههای آتوپی گربه
به خاطر وجود خارش، گربه خود را بیش از حد میلیسد و تیمار میکند . این عمل میتواند باعث کم پشت شدن پوشش و یا کچلی در مناطقی مثل روی شکم، داخل ران یا در پشت گربه شود. عفونتهای عود کننده گوش، ایجاد برخی آلرژییهای تنفسی، التهاب و یا زخمهای جلدی در صورت و اطراف گوشها، تنه و گردن نیز از دیگر نشانههای آتوپی است که میتوانند دیده شوند. بعضی از گربهها دائما با پاهایشان پشت گردن و یا صورت خود را میخارانند. التهاب پوست ارزنی یک نشانه بالینی معمول در گربههای مبتلا به این بیماری است. به این علت به ان التهاب پوست ارزنی میگویند چرا که وقتی دست بر روی پوست گربه دست کشیده شود حالت برآمدگیهای دانهدانه ریز همانند دانههای ارزن زیر دست احساس میشوند )پیشتر توضیح داده شد). همچنین اینها برآمدگیها قرمز رنگ و کوچکی هستند که اغلب با خارش و ریزش مو همراهاند. التهاب ارزنی پوست بیشتر در قسمت سر، گردن، زیر چانه تا زیر گردن و پشت گربه دیده میشوند.
ابتدا خارش ایجاد شده و حیوان به خاطر خاراندن بیش از حد باعث صدمه زدن به پوست و ایجاد خراش در آن میشود. ایجاد خراش باعث نفوذ عوامل عفونی به پوست شده و میتواند عفونتهای میکروبی یا قارچی را ایجاد نماید. به این عفونتهای باکتریایی و یا قارچی اصطلاحا عفونتهای ثانویه میگویند که خود این عفونتها باعث تشدید خارش در حیوان نیز میشوند. در برخی مواقع عواملی دیگری به همراه آتوپی دست به دست هم داده و موجب تشدید آلرژی میگردند. از این عوامل میتوان به وجود همزمان حساسیت غذایی، حساسیت ناشی ازگزش کک و یا آلودگیهای انگلی اشاره کرد.
تشخیص آتوپی گربه
تشخیص اولیه آتوپی عموما بر اساس وجود خارش در محلهای متداول و مشخص بیماری مثل لیسیدن دائم کف دست و پا، خاراندن مداوم گوشها، اطراف آرنج و بغل های ران انجام میگیرد. خارش در ابتدا میتواند به صورت فصلی باشد. البته بعضی از گربهها در تمام فصول خارش را از خود نشان میدهند. بسیاری دیگر در ابتدا خارش فصلی داشته اما با ادامه یافتن روند بیماری و افزایش سن این خارش به صورت غیروابسته به فصل و به طور دائم دیده میشود.
اصولا دامپزشک با توجه به وجود حداقل ۳ تا از فاکتورهای زیر میتواند به وجود آتوپی مشکوک شود:
- وجود خارش که با تزریق داروهای کورتیکواستروئیدی )کورتنها) مثل پردنیزولون یا دگزامتازون کاهش یا قطع میشود.
- وجود الگوی انتشار بیماری برروی بدن حیوان )سرخی لاله گوش ،سرخی و التهاب بین پنجهها)
- حذف دیگر علل شایع خارش )مثل گال یا سایر انگلها، عفونت های باکتریایی و یا قارچی، سایر حساسیتها همانند حساسیت ناشی از گزش کک، حساسیت غذایی و … )
- وجود التهاب یا عفونتهای پوستی عود کننده
- نژادهای مستعد به اتوپی و شروع علائم از سنین بین ۱-۳ سال
پیش گیری و درمان آتوپی گربه
آتوپی درمان ناپذیر است اما میتوان علایم آن را تا حدود زیادی با روشهای مختلف تحت کنترل در آورد. این کنترلها از ۳ طریق انجام میشود:
- پرهیز یا کاهش از مواجه شدن حیوان با عوامل ایجاد کننده آتوپی (در صورتی که عامل یا عوامل شناخته شوند)
- کنترل به وسیله بعضی از داروها (مثل آنتی هیستامینها ، کورتیکوستروئیدها ،سیکلوسپورین)
- کاهش حساسیت (به وسیله واکسنهای حساسیت زدا)
علائم آتوپی گربه در اغلب حیوانات با استفاده از این روشها می توانند تحت کنترل قرار بگیرند.
جلوگیری از برخورد با مواد آلرژی زا اغلب مواقع امری امکان پذیر و عملی نیست با این حال می توان از در معرض قرار گرفتن حیوان به مواد آلرژی زا را تا حدودی جلوگیری نمود. به عنوان مثال اگرمشخص شد حیوان شما به گرده گیاهان حساسیت دارد او را در زمانهای طلوع و غروب که گرده افشانی گیاهان زیاد است و همچنین در چمن زارها یا موقع هرس چمنها بیرون نبرید. در مواقع گردگیری حیوان را به خارج از خانه یا اطاق دیگر انتقال دهید و در حضور او دخانیات مصرف نکنید. با برداشتن موکت، قالی و قالیچهها یا جارو برقی کشیدن و گردگیری مرتب از تجمع گرد وخاک میتوان جلوگیری کرد. با تعویض مرتب رو تختی و روبالشیها وعدم خرید اسباب بازی های پارچه ای یا پشمی نیز میتوان از میزان مواد الرژی زا در خانه کاست.
تاثیر امگا ۳ در آتوپی گربه
امگا ۳ خود در دراز مدت خواص ضد التهابی داشته و میتوانند باعث تقویت اثرات انتی هیستامینها گشته واز میزان خارش بکاهد )میتوانید به طور هفتگی از مولتی ویتامینهایی که حاوی امگا۳ هستند بامشورت دامپزشک خود استفاده کنید). آنتی هیستامینها انواع مختلفی دارند و دامپزشک میبایست مناسبترین دارو را که بیشترین اثر برای کنترل خارش بر روی حیوان شما را دارد بر اساس آزمون و خطا انتخاب نماید.
فرآوردههای که به صورت موضعی بر روی پوست مصرف میشوند:
از فرآوردههای موضعی مثل شامپو )مثل شامپو جو دو سر)، لوسیون، اسپری، ژلهای ضد خارش نیز میتوان به صورت کمکی به همراه داروهای دیگر برای کنترل خارش استفاده نمود. بهتر است برای شستشوی حیوان از اب سرد استفاده شود چرا که آب داغ خود میتواند باعث تشدید خارش شود. آب کشیدن روزانه میتواند باعث کاهش بار مواد حساسیت زا از روی بدن حیوان شده و از شدت بیماری بکاهد.
واکسنهای کاهش دهنده حساسیت گربه
واکسنهای کاهش دهنده حساسیت ترکیبات رقیق شده مواد آلرژی زا بعلاوه بعضی داروهای سرکوب کننده ایمنی هستند که باعث کاهش حساسیت در حیوان میگردد. تزریق مواد آلرژی زای رقیق شده به حیوان موجب میشود پاسخ بدن در برخورد با ماده آلرژیزای اصلی در محیط بسیار کمتر شود. این واکسنها بسته به نوع ماده حساسیتزایی که در بدن حیوان باعث آلرژی میشوند متفاوت هستند. فاصله تزریقها بسته به نوع دارو و از هر حیوان به حیوان دیگر مختلف )از یک ماه یکبار تا سالی یکبار) میباشد که دامپزشک آن را تعیین خواهد کرد. این یکی از بهترین روشهای کنترل برای حیواناتی است که بیش از ۴-۶ ماه در سال علائم از خود نشان داده و این علائم توسط امگا ۳ و آنتی هیستامینها کنترل نمیشوند. متاسفانه این نوع درمان در ایران در دسترس نمیباشد. به تازگی دارویی به نام تجاری آتوپیکا (Atopica) که حاوی سیکلوسپورین است به بازار امده که با موفقیت زیادی برای کنترل علائم بیماری آتوپی همراه بوده است. اثرات این دارو پس از دورهای حدود ۲-۴ هفته ایجاد میشود و از آن میتوان برای کنترل کوتاه مدت یا بلند مدت عوارض آلرژی استفاده کرد. متاسفانه نوع مخصوص سگ وگربه به ایران وارد نمیشود. آتوپی درمان قطعی ندارد و این مشکل مادام العمر گریبانگیر سگ یا گربه خواهد بود .گاهی علائم شدید و گاهی خفیف میشوند. اما با استفاده از درمانهایی که به انها اشاره شد میتوان تا حدود زیادی بیماری را تحت کنترل در آورد. با این حال بعضی از بیماران با وجود تحت درمان قرار گرفتن باز هم علایمی را میتوانند از خود نشان دهند. بنابراین صاحبان سگ و گربههای مبتلا به آتوپی جدا از هزینه بر بودن کنترل بیماری میبایست صبر و حوصله زیادی نیز برای ادامه درمان داشته باشند.
Cat atopy and Cat dermatophyte
نویسنده: ماندانا عندلیبی
