پیش از معرفی نژادها، لازم است چند مفهوم پایه را روشن کنیم، چون اشتباه گرفتن آنها با هم یکی از رایجترین منابع سردرگمی خریداران خرگوش در ایران است.
گونه (Species): خرگوشهای خانگی، صرفنظر از نژادشان، همگی به یک گونهی واحد به نام خرگوش اروپایی (Oryctolagus cuniculus) تعلق دارند. خانوادهی بزرگتر خرگوشسانان (Leporidae) که شامل خرگوشها و خرگوشهای صحرایی (Hare) میشود، در دنیا حدود ۵۴ تا ۶۴ گونهی وحشی مختلف دارد، اما فقط همین یک گونه اهلی شده و اجداد تمام نژادهای خانگی امروزی، از هلند لوپ گرفته تا فلمیش جاینت، است. بهعبارت دیگر، عدد «۴۴» که گاهی در مطالب فارسی بهعنوان «۴۴ گونه خرگوش اهلی و وحشی» ذکر میشود، با واقعیت علمی همخوانی ندارد؛ این رقم بیشتر به تعداد نژادهای بهرسمیتشناختهشده نزدیک است، نه گونه.
نژاد (Breed): نژاد یک دستهبندی داخل همان یک گونهی اهلی است که از طریق پرورش انتخابی نسلهای متمادی و طبق استانداردی مشخص (اندازه، شکل بدن، نوع گوش، پوشش) شکل گرفته است. در حال حاضر انجمن پرورشدهندگان خرگوش آمریکا (ARBA) نزدیک به ۵۰ نژاد را رسماً به رسمیت میشناسد و شمار نژادهای ثبتشده در مجموع انجمنهای مختلف دنیا (ازجمله شورای خرگوش بریتانیا) به چند صد مورد میرسد؛ اما این عدد بسته به معیار هر انجمن متفاوت گزارش میشود.
واریته (Variety): داخل هر نژاد، واریتهها زیرمجموعههایی بر اساس رنگ یا الگوی پوشش هستند؛ مثلاً «مشکی»، «آبی» یا «شکلاتی» در نژاد داچ، همگی واریتههای همان یک نژادند، نه نژادهای جداگانه.
رنگ و الگوی پوشش: رنگ بهتنهایی هرگز نژاد را مشخص نمیکند. برای نمونه، خرگوشی با الگوی نشانههای تیره روی بدنی سفید (مثل نژاد هیمالیایی) میتواند در چند نژاد کاملاً متفاوت دیده شود؛ بنابراین «رنگ سفید با گوش و پوزهی تیره» بهتنهایی برای تشخیص نژاد کافی نیست.
یک نکتهی زیستی دیگر که در بسیاری از منابع فارسی بهاشتباه بیان میشود این است که خرگوشها را «جونده» مینامند. خرگوشها در راستهای جداگانه به نام لاگومورفا (Lagomorpha) طبقهبندی میشوند، نه راستهی جوندگان (Rodentia). شباهت ظاهری دندانهای پیشین رشدپذیر باعث این اشتباه رایج شده، اما خرگوشها یک جفت دندان پیشین کوچک اضافه پشت دندانهای اصلی بالا دارند که در جوندگان وجود ندارد، و از نظر تکاملی مسیر جداگانهای را طی کردهاند.
