جاپت
سگ باردار کرم سفید از زاویه کنار تمام بدن که سرش را چرخانده و به دوربین نگاه میکند

علائم بارداری سگ و مشکلات دوران بارداری: راهنمای کامل

۱۸ مرداد ۱۴۰۵

تشخیص بارداری سگ در هفته‌های ابتدایی کار ساده‌ای نیست، چون بیشتر نشانه‌ها ظریف و قابل اشتباه گرفتن با حالت‌های دیگر مثل حاملگی کاذب یا حتی بیماری هستند. این راهنما نشانه‌های بارداری را به‌ترتیب زمان بروز آن‌ها، مراحل طبیعی زایمان، و مهم‌تر از همه، علائم هشداردهنده‌ای که نشان می‌دهند باید فوراً با دامپزشک تماس بگیرید، توضیح می‌دهد.

پیش از هر چیز به این نکته توجه کنید: هدف این مقاله کمک به شما برای شناخت بهتر وضعیت سگتان است، نه جایگزینی معاینه و تشخیص دامپزشک. در بارداری سگ، به‌خصوص در روزهای نزدیک زایمان، فاصله بین «طبیعی» و «اورژانسی» می‌تواند خیلی کم باشد؛ پس هر جا شک دارید، بهتر است زودتر با دامپزشک مشورت کنید تا دیرتر.

جدول زیر یک نمای کلی و زمان‌بندی‌شده از دوران بارداری سگ (که به‌طور میانگین ۶۳ روز طول می‌کشد) ارائه می‌دهد تا بدانید در هر مرحله چه انتظاری داشته باشید:

دوره
آنچه معمولاً اتفاق می‌افتد
هفته ۱ تا ۳ (روز ۱ تا ۲۱)
لقاح و لانه‌گزینی؛ معمولاً هیچ نشانه ظاهری‌ای دیده نمی‌شود.
هفته ۳ تا ۴ (روز ۲۱ تا ۲۸)
ممکن است کاهش یا افزایش خفیف اشتها و کمی بی‌حالی دیده شود؛ دامپزشک از همین حدود می‌تواند با لمس شکمی بارداری را حدس بزند.
هفته ۴ تا ۵ (روز ۲۵ تا ۳۵)
سونوگرافی می‌تواند بارداری را با اطمینان بالا تأیید کند؛ نوک پستان‌ها ممکن است کمی بزرگ‌تر و پررنگ‌تر شوند.
هفته ۵ تا ۶ (روز ۳۵ تا ۴۲)
بزرگ شدن محسوس شکم، افزایش وزن و کاهش فعالیت روزانه.
هفته ۶ تا ۷ (روز ۴۲ تا ۴۹)
افزایش نیاز غذایی؛ از حدود روز ۴۵ رادیوگرافی می‌تواند تعداد دقیق توله‌ها را نشان دهد.
هفته ۸ تا ۹ (روز ۵۵ به بعد)
زمان آماده‌سازی محل زایمان و پایش روزانه دمای بدن سگ.
حدود روز ۶۳
زمان معمول زایمان (محدوده طبیعی: حدود روز ۵۸ تا ۶۸).

سگ چند روز باردار می‌ماند؟ مدت دقیق بارداری سگ

بارداری سگ از لحظه تخمک‌گذاری تا زایمان، به‌طور میانگین ۶۳ روز طول می‌کشد. اما نکته مهمی که کمتر به آن اشاره می‌شود این است که اگر این مدت را از «روز جفت‌گیری» حساب کنید نه از «روز تخمک‌گذاری واقعی»، محدوده طبیعی می‌تواند بین ۵۸ تا ۶۸ روز باشد. علت این اختلاف، توانایی اسپرم سگ نر برای زنده ماندن چند روز درون دستگاه تناسلی سگ ماده است؛ به همین دلیل ممکن است جفت‌گیری چند روز زودتر یا دیرتر از زمان واقعی تخمک‌گذاری اتفاق بیفتد.

به همین علت، اگر می‌خواهید تاریخ زایمان را دقیق‌تر پیش‌بینی کنید، بهتر است دامپزشک زمان تخمک‌گذاری را با آزمایش هورمونی (مثل اندازه‌گیری پروژسترون) مشخص کند، نه اینکه صرفاً از تاریخ جفت‌گیری معکوس حساب شود.

سن مناسب برای بارداری سگ

سگ‌های ماده معمولاً بین ۶ تا ۱۸ ماهگی به بلوغ جنسی می‌رسند؛ زمان دقیق آن به نژاد و اندازه سگ بستگی دارد (نژادهای کوچک‌تر معمولاً زودتر و نژادهای بزرگ و غول‌پیکر دیرتر بالغ می‌شوند). با این حال، رسیدن به بلوغ جنسی به معنای آماده بودن برای بارداری سالم نیست. بیشتر منابع دامپزشکی توصیه می‌کنند صبر کنید تا سگ حداقل از دومین یا سومین دوره فحلی خود عبور کند و از نظر اسکلتی و جسمی هم به رشد کامل برسد (که برای بسیاری از نژادها یعنی حدود ۱۸ تا ۲۴ ماهگی)، پیش از اقدام برای جفت‌گیری برنامه‌ریزی‌شده.

اولین نشانه‌های بارداری سگ (هفته‌های ابتدایی)

در دو تا سه هفته اول، تشخیص بارداری تقریباً غیرممکن است؛ حتی دامپزشک هم در این بازه نمی‌تواند با اطمینان نظر بدهد. اولین نشانه‌های قابل‌مشاهده معمولاً از هفته سوم به بعد شروع می‌شوند:

سگ باردار در حال خوردن غذا

تغییر در اشتها

کاهش یا حتی از دست دادن موقت اشتها در چند هفته اول بارداری شایع است. اگر سگتان در این دوره کمی کم‌اشتها شد، او را به‌زور وادار به غذا خوردن نکنید؛ می‌توانید با غذاهای مقوی و مورد علاقه‌اش (مثل ترکیب گوشت آب‌پز و برنج) اشتهایش را تحریک کنید. اگر بی‌اشتهایی بیش از دو تا سه روز پیاپی ادامه داشت، حتماً با دامپزشک مشورت کنید؛ چون بی‌اشتهایی شدید می‌تواند نشانه مشکلات دیگری هم باشد، نه فقط بارداری.

سگ باردار قهوه ای که روی تشک سفید دراز کشیده

بی‌حالی و کاهش فعالیت

سگی که معمولاً پرانرژی است، ممکن است در هفته‌های اول بارداری به دلیل تغییرات هورمونی، کمی خسته‌تر و کم‌تحرک‌تر از حد معمول به نظر برسد.

تهوع خفیف

برخی سگ‌ها در روزهای اول بارداری دچار تهوع خفیف یا استفراغ گاه‌به‌گاه می‌شوند. تهوع خفیف و گذرا در این دوره چندان نگران‌کننده نیست، اما استفراغ مکرر، شدید یا همراه با بی‌حالی و بی‌اشتهایی کامل، نشانه‌ای است که باید توسط دامپزشک بررسی شود.

یک نکته مهم

هیچ‌کدام از این نشانه‌ها به‌تنهایی اثبات‌کننده بارداری نیستند؛ همین علائم می‌توانند نشانه بیماری یا حتی حاملگی کاذب هم باشند (به بخش مربوط به حاملگی کاذب در همین مقاله مراجعه کنید). تنها راه تشخیص قطعی، معاینه دامپزشکی است.

نشانه‌های بارداری در میانه و اواخر دوره

افزایش اشتها

از میانه بارداری به بعد، معمولاً اشتهای سگ به‌طور محسوسی افزایش می‌یابد؛ حتی سگ‌هایی که در هفته‌های اول بی‌اشتها بودند. در این مرحله بهتر است به‌جای یک وعده بزرگ در روز، غذای او را به دو یا سه وعده کوچک‌تر تقسیم کنید تا هم انرژی کافی برای رشد جنین‌ها فراهم شود و هم فشار کمتری به معده‌اش (که به دلیل بزرگ شدن رحم فضای کمتری دارد) وارد شود.

تغییرات پستان‌ها

از حدود هفته پنجم تا ششم، نوک پستان‌ها بزرگ‌تر، برجسته‌تر و کمی به رنگ صورتی تیره‌تر (به‌خصوص جفت‌های نزدیک‌تر به پاها) درمی‌آیند؛ این تغییر به دلیل آماده‌سازی بدن برای شیردهی و افزایش جریان خون در این ناحیه است. در روزهای پایانی بارداری، گاهی مقدار کمی ترشح شیر هم دیده می‌شود.

بزرگ شدن شکم و افزایش وزن

از حدود هفته پنجم، بزرگ شدن شکم قابل‌تشخیص می‌شود. افزایش وزن در این دوره طبیعی و لازم است، اما باید کنترل‌شده باشد؛ اضافه‌وزن بیش از حد می‌تواند در روند زایمان مشکل ایجاد کند. برای اطمینان از میزان مناسب افزایش وزن، بهتر است سگ باردار را زیر نظر دامپزشک نگه دارید.

تغییرات رفتاری

در این دوره، بسیاری از سگ‌ها تغییر رفتار نشان می‌دهند؛ برخی به صاحب خود بیشتر می‌چسبند و مهربان‌تر می‌شوند، برخی دیگر بی‌قرار یا کج‌خلق می‌شوند. اگر سگتان در این دوره نسبت به غریبه‌ها حساس‌تر شده، بهتر است تا حد امکان او را از موقعیت‌های استرس‌زا با افراد ناآشنا دور نگه دارید.

راه‌های تشخیص قطعی بارداری توسط دامپزشک

دامپزشک در حال معاینه سگ باردار

مشاهده علائم ظاهری فقط می‌تواند به شما «حدس» بدهد؛ تشخیص قطعی بارداری تنها از طریق معاینه دامپزشکی ممکن است. روش‌های اصلی به‌ترتیب زمان قابل‌استفاده بودنشان:

  • لمس شکمی (Palpation): دامپزشک باتجربه معمولاً می‌تواند از حدود روز ۲۱ تا ۳۵ بارداری، با لمس دقیق شکم، وجود کیسه‌های جنینی را تشخیص دهد. این روش باید توسط دامپزشک انجام شود، چون لمس نادرست یا خودسرانه شکم سگ باردار می‌تواند خطرناک باشد.
  • آزمایش خون (Relaxin): هورمون رلاکسین فقط در بارداری واقعی (توسط جفت) تولید می‌شود، نه در حاملگی کاذب؛ به همین دلیل این آزمایش که معمولاً از حدود روز ۲۵ تا ۳۰ به بعد قابل‌اعتماد است، یکی از بهترین راه‌ها برای افتراق بارداری واقعی از حاملگی کاذب است.
  • سونوگرافی: از حدود روز ۲۵ تا ۳۵ بارداری، سونوگرافی می‌تواند وجود جنین و ضربان قلب آن‌ها را با اطمینان بالایی تأیید کند؛ هرچند شمارش دقیق تعداد توله‌ها با این روش همیشه ساده نیست.
  • رادیوگرافی (عکس‌برداری با اشعه ایکس): از حدود روز ۴۵ به بعد، وقتی اسکلت توله‌ها به‌اندازه کافی کلسیفیه شده، رادیوگرافی دقیق‌ترین روش برای شمارش تعداد دقیق توله‌هاست؛ این عدد برای آماده‌سازی صحیح برای زایمان (و اطمینان از خارج شدن همه توله‌ها) اهمیت زیادی دارد.

حاملگی کاذب (توهم بارداری)؛ چیزی که خیلی وقت‌ها با بارداری واقعی اشتباه گرفته می‌شود

یکی از بزرگ‌ترین منابع سردرگمی صاحبان سگ، تفاوت‌نگذاشتن بین بارداری واقعی و حاملگی کاذب (که «توهم بارداری» یا «آبستنی کاذب» هم نامیده می‌شود) است. این وضعیت به‌قدری رایج است که تخمین زده می‌شود اکثر سگ‌های ماده عقیم‌نشده، دست‌کم یک‌بار در طول زندگی خود، درجاتی از آن را تجربه کنند؛ چه با نر جفت‌گیری کرده باشند، چه نکرده باشند.

چرا اتفاق می‌افتد؟

پس از هر دوره فحلی، بدن سگ صرف‌نظر از باردار بودن یا نبودن، هورمون‌های «آماده‌سازی برای بارداری» ترشح می‌کند. اگر بارداری واقعی رخ نداده باشد، افت ناگهانی پروژسترون و افزایش هورمون پرولاکتین در چهار تا نه هفته بعد از پایان فحلی، می‌تواند نشانه‌های فیزیکی و رفتاری بسیار شبیه به بارداری واقعی ایجاد کند.

نشانه‌های حاملگی کاذب

بزرگ شدن و حتی تولید شیر در پستان‌ها، رفتار لانه‌سازی، «مادری کردن» برای اسباب‌بازی‌ها، بی‌قراری، کاهش فعالیت، کاهش اشتها (بدون کاهش وزن قابل‌توجه) و گاهی استفراغ دوره‌ای، از رایج‌ترین نشانه‌های حاملگی کاذب هستند؛ همان‌طور که می‌بینید، این فهرست تقریباً با نشانه‌های بارداری واقعی یکسان است.

چطور بارداری واقعی را از حاملگی کاذب تشخیص دهیم؟

تنها راه مطمئن، مراجعه به دامپزشک است. اگر احتمال جفت‌گیری وجود داشته، دامپزشک با سونوگرافی یا آزمایش هورمون رلاکسین (که فقط در بارداری واقعی مثبت می‌شود) می‌تواند تفاوت را مشخص کند.

چه باید کرد؟

در بیشتر موارد، حاملگی کاذب خفیف است و طی یک تا چهار هفته خودبه‌خود برطرف می‌شود؛ فقط کافی است سگ را با بازی و فعالیت بیشتر سرگرم کنید. نکته مهم: از مالش دادن یا دوشیدن پستان‌ها خودداری کنید، چون این کار تولید شیر را بیشتر و دوره را طولانی‌تر می‌کند. اگر نشانه‌ها شدید بودند، بیش از چند هفته طول کشیدند، یا سگ واقعاً بیمار به نظر می‌رسید، حتماً به دامپزشک مراجعه کنید؛ در موارد شدیدتر، دامپزشک می‌تواند درمان دارویی مناسب را تجویز کند.

تغذیه و مراقبت از سگ باردار

تغذیه

در حدود دو سوم اول بارداری، معمولاً نیازی به تغییر رژیم غذایی سگ نیست و همان غذای باکیفیت همیشگی کافی است. از حدود هفته ششم به بعد، نیاز کالری و مواد مغذی به‌طور محسوسی افزایش می‌یابد؛ در این مرحله بسیاری از دامپزشکان گذار تدریجی (طی ۷ تا ۱۰ روز) به یک غذای باکیفیت و پرکالری‌تر، مثل غذای مخصوص توله‌سگ یا فرمول مخصوص بارداری/شیردهی، را توصیه می‌کنند. بهترین کار این است که نوع دقیق غذا و میزان افزایش آن را با دامپزشک خودتان هماهنگ کنید، چون نیاز هر سگ به نژاد، اندازه و تعداد احتمالی توله‌ها بستگی دارد.

درباره مکمل‌ها؛ نکته‌ای که نادیده گرفتن آن می‌تواند خطرناک باشد

یک باور رایج ولی نادرست این است که مکمل کلسیم یا سایر مکمل‌ها می‌توانند به سگ باردار «کمک» کنند. بر اساس منابع دامپزشکی، تجویز خودسرانه مکمل کلسیم در دوران بارداری نه‌تنها توصیه نمی‌شود، بلکه ممکن است سیستم تنظیم‌کننده طبیعی کلسیم بدن را مختل کرده و خطر ابتلا به تب شیر (اکلامپسی) پس از زایمان را افزایش دهد (به بخش مربوط به مراقبت پس از زایمان در همین مقاله مراجعه کنید). به‌طور کلی‌تر، در روزهای اول بارداری (تقریباً تا روز سی‌ودوم) حساسیت جنین‌ها به داروها و مواد نسبت به آسیب بیشتر است؛ به همین دلیل هیچ دارو، مکمل یا محصول گیاهی‌ای را بدون تجویز صریح دامپزشک به سگ باردار ندهید.

فعالیت بدنی

پیاده‌روی‌های کوتاه و آرام، بهترین نوع فعالیت برای سگ باردار است. از فعالیت‌های شدید، پرش‌های زیاد یا بازی‌های خشن که ممکن است به ناحیه شکم فشار وارد کنند، خودداری کنید؛ به‌خصوص در نیمه دوم بارداری.

محیط استراحت

یک محل آرام، تمیز و بدون سروصدای زیاد برای استراحت سگ در نظر بگیرید و با نزدیک شدن به روزهای پایانی، فضای کافی برای حرکت راحت او (با توجه به بزرگ شدن شکم) فراهم کنید.

آماده‌سازی برای زایمان: چه زمانی و چطور

لوازم مورد نیاز

از حدود هفته ششم بارداری، بهتر است لوازم زیر را آماده کنید: یک جعبه یا فضای زایمان (Whelping Box) با دیواره‌های نه‌چندان بلند و پوشیده از حوله یا پارچه تمیز و قابل‌تعویض، حوله‌های تمیز اضافی، یک ترازوی کوچک برای وزن‌کشی توله‌ها، دماسنج مخصوص (رکتال)، و شماره تماس دامپزشک یا کلینیک اورژانس دامپزشکی در دسترس.

محل زایمان

جعبه زایمان را حدود یک تا دو هفته پیش از موعد در مکانی آرام، دور از رفت‌وآمد زیاد و با دمای مناسب قرار دهید تا سگ فرصت کند با آن مکان آشنا و راحت شود.

نشانه‌های نزدیک شدن زایمان

در ۲۴ تا ۴۸ ساعت پیش از زایمان، معمولاً این نشانه‌ها دیده می‌شوند:

  • افت دمای بدن: دمای طبیعی بدن سگ حدود ۳۸ تا ۳۹ درجه سانتی‌گراد است. از حدود روز ۵۸ بارداری، دمای رکتال سگ را روزی دو بار اندازه بگیرید. افت دما به زیر ۳۷ درجه سانتی‌گراد معمولاً به این معناست که زایمان طی ۱۲ تا ۲۴ ساعت آینده شروع می‌شود؛ این یکی از قابل‌اعتمادترین نشانه‌های نزدیک شدن زایمان است.
  • رفتار لانه‌سازی: کندن یا مرتب کردن مکرر بستر، جست‌وجوی گوشه‌های خلوت.
  • بی‌قراری، نفس‌نفس زدن و لرزش خفیف.
  • کاهش یا از دست دادن کامل اشتها.
  • نرم و متورم شدن ناحیه واژن و گاهی ترشح شفاف.

در این ساعات، بهتر است در نزدیکی سگ باشید اما فضای کافی هم به او بدهید؛ حضور آرام و کم‌سروصدا برای بیشتر سگ‌ها بهتر از دخالت مستقیم است.

مراحل طبیعی زایمان سگ

زایمان سگ معمولاً سه مرحله دارد:

مرحله اول: آغاز انقباضات و بازشدن دهانه رحم

این مرحله می‌تواند از چند ساعت تا حدود ۲۴ ساعت (به‌ندرت بیشتر) طول بکشد. سگ در این مرحله بی‌قرار است، نفس‌نفس می‌زند، لانه‌سازی می‌کند و ممکن است حتی کمی استفراغ کند؛ همه این‌ها طبیعی است. هنوز توله‌ای به دنیا نیامده است.

مرحله دوم: زایمان توله‌ها

در این مرحله انقباضات واضح و فشار شکمی دیده می‌شود و توله‌ها یکی‌یکی به دنیا می‌آیند. فاصله طبیعی بین تولد توله‌ها متغیر است؛ می‌تواند از چند دقیقه تا حدود یک تا دو ساعت طول بکشد. کل مرحله دوم برای یک لیتر معمولی معمولاً بین ۳ تا ۱۲ ساعت طول می‌کشد، اما در موارد طبیعی می‌تواند تا ۲۴ ساعت هم ادامه یابد.

مرحله سوم: خروج جفت

در سگ‌ها، مرحله دوم و سوم معمولاً هم‌زمان و متناوب اتفاق می‌افتند؛ یعنی بعد از هر توله (یا گاهی بعد از دو توله)، جفت مربوط به آن هم خارج می‌شود. تعداد جفت‌های خارج‌شده را بشمارید؛ تعداد آن‌ها باید با تعداد توله‌ها برابر باشد. جفت باقی‌مانده در رحم (جفت دفع‌نشده) نیاز به بررسی دامپزشک دارد.

بیشتر سگ‌ها بدون هیچ دخالتی، این فرایند را خودشان به‌خوبی پیش می‌برند. با این حال، دانستن نشانه‌های هشدار (در بخش بعدی) برای تشخیص زودهنگام مشکلات احتمالی، اهمیت زیادی دارد.

مشکلات و علائم هشدار در دوران بارداری

در ادامه، برخی از مهم‌ترین مشکلاتی که ممکن است در دوران بارداری (پیش از شروع زایمان) رخ دهند و نشانه‌های آن‌ها آمده است. تشخیص قطعی هرکدام از این موارد فقط با معاینه دامپزشک ممکن است؛ هدف این بخش، کمک به شما برای تشخیص «چه زمانی باید نگران شد»، نه خوددرمانی.

سقط جنین (از دست دادن بارداری)

سقط جنین می‌تواند در هر مرحله از بارداری اتفاق بیفتد. اگر خیلی زود (پیش از حدود روز ۴۵) رخ دهد، ممکن است بدن سگ بافت جنینی را بازجذب کند و هیچ نشانه ظاهری‌ای دیده نشود؛ در این حالت، تنها با مقایسه یک سونوگرافی اولیه با سونوگرافی بعدی می‌توان متوجه از دست رفتن یک یا چند توله شد. سقط در مراحل دیرتر معمولاً نشانه‌های آشکارتری دارد: ترشح غیرطبیعی واژن (قهوه‌ای، سبز، سیاه یا خونی)، درد شکمی، تب، بی‌حالی، و کاهش یا توقف رشد شکم. علل شایع شامل عفونت‌ها، عدم تعادل هورمونی، ضربه یا استرس شدید هستند.

ترشحات غیرطبیعی واژن

مقدار کمی ترشح شفاف در روزهای نزدیک زایمان طبیعی است. اما ترشح فراوان با رنگ قهوه‌ای تیره، سبز، سیاه، خونی یا بدبو، در هر مرحله‌ای از بارداری (به‌خصوص اگر پیش از شروع علائم زایمان یا بدون تولد توله‌ای رخ دهد) باید فوراً توسط دامپزشک بررسی شود.

بی‌اشتهایی شدید و طولانی‌مدت

بی‌اشتهایی خفیف در هفته‌های اول طبیعی است، اما بی‌اشتهایی کامل و طولانی (بیش از دو تا سه روز)، به‌خصوص اگر با بی‌حالی یا استفراغ همراه باشد، می‌تواند نشانه بیماری یا مشکل بارداری باشد.

ضعف، بی‌حالی شدید یا تب

بی‌حالی خفیف در هفته‌های اول بارداری طبیعی است، اما ضعف شدید، عدم تمایل به حرکت، تب (دمای بالای ۳۹.۵ درجه سانتی‌گراد)، یا لرزش غیرمعمول در هر مرحله از بارداری، از نشانه‌های هشداردهنده‌ای هستند که نیاز به بررسی فوری دامپزشکی دارند.

بارداری طولانی‌تر از حد معمول

اگر بیش از ۶۵ تا ۷۰ روز از تاریخ جفت‌گیری گذشته و هیچ نشانه‌ای از نزدیک شدن زایمان (مثل افت دما) دیده نشده، حتماً با دامپزشک تماس بگیرید؛ این وضعیت می‌تواند نشانه مشکلی در بارداری یا نیاز به بررسی دقیق‌تر تاریخ واقعی تخمک‌گذاری باشد.

دیستوشی و علائم اورژانسی هنگام زایمان: کِی باید فوراً به دامپزشک مراجعه کرد؟

دیستوشی به معنای زایمان سخت یا دشوار است؛ یعنی وضعیتی که سگ نمی‌تواند بدون کمک دامپزشکی، توله‌ها را به‌طور طبیعی به دنیا بیاورد. برخی نژادها (به‌خصوص نژادهای پوزه‌کوتاه یا نژادهایی با تفاوت زیاد اندازه سر توله نسبت به لگن مادر) بیشتر در معرض این وضعیت هستند، اما دیستوشی می‌تواند برای هر سگی در هر زایمانی اتفاق بیفتد. تشخیص زودهنگام این نشانه‌ها می‌تواند جان مادر و توله‌ها را نجات دهد؛ در تمام این موارد، اقدام درست، تماس فوری با دامپزشک یا کلینیک اورژانس دامپزشکی است، نه تلاش برای کمک یا دخالت فیزیکی در خانه.

این نشانه‌ها یعنی باید همین حالا با دامپزشک تماس بگیرید

  • سگ بیش از ۳۰ دقیقه با انقباضات قوی و فشار مداوم تلاش می‌کند اما توله‌ای به دنیا نمی‌آید.
  • بیش از ۲ ساعت از تولد آخرین توله گذشته، در حالی‌که می‌دانید یا مشکوکید توله‌های دیگری هم در راه هستند.
  • بیش از ۲۴ ساعت از افت دمای بدن گذشته، اما زایمان هنوز شروع نشده است.
  • ترشح سبز تیره، سیاه، خونی فراوان یا بدبو، پیش از تولد اولین توله دیده می‌شود و طی دو تا سه ساعت توله‌ای به دنبال آن به دنیا نمی‌آید. (نکته: دیدن مقداری ترشح سبزرنگ بلافاصله بعد از تولد هر توله، به دلیل جدا شدن جفت، طبیعی است؛ آنچه نگران‌کننده است، ترشح سبز بدون پیشرفت زایمان.)
  • توله‌ای به‌وضوح در کانال زایمان دیده می‌شود اما خارج نمی‌شود.
  • سگ مادر ضعیف، بی‌حال، دچار لرزش شدید، تب‌دار یا در حال از حال رفتن است.

در هیچ‌کدام از این موارد نباید منتظر ماند یا در خانه اقدام به کمک فیزیکی (مثل کشیدن توله) کرد؛ این کار می‌تواند به مادر یا توله آسیب برساند. اگر با هرکدام از این نشانه‌ها مواجه شدید، از قبل با کلینیک اورژانس تماس بگیرید تا برای رسیدن شما آماده باشند و توله‌های قبلاً متولدشده را هم همراه خود ببرید.

مراقبت از سگ مادر بعد از زایمان و خطر تب شیر (اکلامپسی)

مراقبت‌های عمومی پس از زایمان

پس از پایان زایمان، به سگ مادر و توله‌ها فضایی آرام، گرم و بدون مزاحمت بدهید. از حمام کردن سگ بلافاصله بعد از زایمان خودداری کنید؛ کافی است با دستمال نرم و مرطوب بدنش را تمیز کنید. نیاز کالری سگ مادر در دوران شیردهی به‌طور قابل‌توجهی (حتی تا دو تا سه برابر حالت عادی) افزایش می‌یابد؛ غذای باکیفیت و پرکالری (مثل غذای مخصوص توله‌سگ یا فرمول شیردهی) را چند وعده در روز و آب تمیز را همیشه در دسترسش قرار دهید.

نشانه‌هایی که باید در سگ مادر زیر نظر داشته باشید

  • ورم پستان (ماستیت): قرمزی، تورم دردناک یا داغی پستان‌ها، بی‌میلی به شیردادن، یا حتی واکنش تند به توله‌ها هنگام شیر خوردن، می‌تواند نشانه عفونت پستان باشد و نیاز به بررسی فوری دامپزشک دارد.
  • ترشح غیرطبیعی رحم: کمی ترشح تیره طی چند روز اول پس از زایمان طبیعی است، اما ترشح فراوان، بدبو یا همراه با تب، می‌تواند نشانه عفونت رحم باشد.
  • بی‌اشتهایی یا بی‌حالی شدید در روزهای پس از زایمان.

اکلامپسی (تب شیر)؛ یک اورژانس واقعی که باید بشناسید

اکلامپسی که به آن «تب شیر» هم گفته می‌شود، افت خطرناک سطح کلسیم خون است که معمولاً بین یک تا چهار هفته پس از زایمان (زمانی که تولید شیر در اوج است) رخ می‌دهد؛ نژادهای کوچک‌جثه با لیتر پرتعداد بیشتر در معرض خطر هستند. این وضعیت یک اورژانس واقعی است و می‌تواند در عرض چند ساعت پیشرفت کند.

نشانه‌های اولیه (که اغلب نادیده گرفته می‌شوند) شامل بی‌قراری، نفس‌نفس زدن، قدم‌زدن مداوم و آبریزش دهان است. اگر درمان نشود، این نشانه‌ها می‌توانند به لرزش و سفتی عضلات، راه رفتن نامتعادل، تب و در موارد شدید، تشنج و از حال رفتن پیشرفت کنند.

اکلامپسی را نمی‌توان در خانه درمان کرد. این وضعیت به تزریق کلسیم زیر نظر دامپزشک نیاز دارد و هیچ اقدام خانگی (مثل دادن شیر یا غذاهای حاوی کلسیم) جایگزین درمان دامپزشکی نیست. اگر به اکلامپسی مشکوک شدید، فوراً با دامپزشک یا کلینیک اورژانس تماس بگیرید. همان‌طور که پیش‌تر اشاره شد، دادن مکمل کلسیم به‌صورت پیشگیرانه در دوران بارداری، برخلاف تصور رایج، می‌تواند خطر ابتلا به این وضعیت را افزایش دهد؛ بهترین راه پیشگیری، تغذیه متعادل و باکیفیت طبق توصیه دامپزشک است.

مراقبت از توله‌های تازه‌متولدشده

گرم نگه‌داشتن توله‌ها

توله‌های تازه‌متولد تا حدود دو هفتگی توانایی تنظیم دمای بدن خودشان را ندارند و کاملاً به گرمای بدن مادر و محیط اطراف وابسته‌اند. دمای محیط جعبه زایمان در روزهای اول باید نسبتاً گرم باشد و تا زمانی که مادر کنارشان است و آن‌ها را می‌پوشاند، معمولاً دمای اتاق کافی است؛ اما اگر مادر برای مدتی از جعبه دور می‌شود، وجود یک منبع گرمایی ملایم و ایمن (مثل لامپ حرارتی با فاصله مناسب) توصیه می‌شود. سرد شدن بیش‌ازحد یک توله (پایین بودن غیرعادی دمای بدن) یک اورژانس است، چون توله سردشده نمی‌تواند به‌خوبی شیر بخورد و هضم کند؛ در این حالت باید فوراً با دامپزشک تماس گرفت.

تغذیه با شیر مادر

توله‌ها باید در همان ساعات اول پس از تولد، شیر اول (کلستروم) را از مادر دریافت کنند؛ این شیر غلیظ و اولیه حاوی آنتی‌بادی‌های ضروری است که سیستم ایمنی نوزاد را در هفته‌های اول تقویت می‌کند. اگر توله‌ای تمایلی به شیر خوردن نشان نداد، ضعیف بود، یا وزنش نسبت به هم‌لیترهایش عقب می‌ماند، حتماً با دامپزشک مشورت کنید.

وزن‌کشی منظم

وزن‌کشی روزانه توله‌ها در هفته‌های اول، بهترین راه برای اطمینان از رشد طبیعی آن‌هاست. توله‌ای که وزن نمی‌گیرد یا کاهش وزن دارد، نیاز به بررسی دامپزشکی دارد.

واکسیناسیون و اولین معاینه

برنامه دقیق واکسیناسیون و کرم‌خوانی توله‌ها (که معمولاً از حدود دو هفتگی برای کرم‌خوانی و شش تا هشت هفتگی برای اولین واکسن شروع می‌شود) باید توسط دامپزشک و بر اساس شرایط خاص هر توله تنظیم شود؛ زودتر یا دیرتر از موعد مناسب انجام دادن واکسیناسیون هم می‌تواند اثربخشی آن را کم کند. بهتر است در همان هفته اول تولد، یک نوبت معاینه اولیه با دامپزشک برای بررسی سلامت کلی توله‌ها (مثل بررسی وجود ناهنجاری‌هایی مثل شکاف کام یا فتق نافی) هماهنگ کنید.

اشتباهات و باورهای نادرست رایج درباره بارداری سگ

  • دادن مکمل کلسیم یا سایر مکمل‌ها بدون تجویز دامپزشک: همان‌طور که گفته شد، این کار می‌تواند خطر تب شیر پس از زایمان را افزایش دهد.
  • این باور که «قفل شدن» بیشتر هنگام جفت‌گیری، یعنی توله بیشتر یا سالم‌تر: یک جفت‌گیری موفق معمولاً برای باردار شدن کافی است؛ شواهد علمی روشنی وجود ندارد که نشان دهد تکرار بیشتر جفت‌گیری در یک دوره فحلی، به‌خودی‌خود تعداد یا سلامت توله‌ها را افزایش می‌دهد.
  • واداشتن سگ به غذا خوردن با اجبار در دوران بی‌اشتهایی خفیف اوایل بارداری.
  • تلاش برای کمک فیزیکی یا کشیدن توله در زمان زایمان سخت، به‌جای تماس فوری با دامپزشک.
  • نادیده گرفتن نشانه‌های خفیف و اولیه اکلامپسی (مثل کمی بی‌قراری یا نفس‌نفس زدن) به این گمان که «چیز مهمی نیست».
  • حمام کردن سگ بلافاصله بعد از زایمان.
  • یکسان دانستن نشانه‌های حاملگی کاذب با بارداری واقعی، بدون مراجعه به دامپزشک برای تشخیص قطعی.
  • برنامه‌ریزی برای جفت‌گیری بدون در نظر گرفتن سن، سلامت و فاصله زمانی مناسب از زایمان قبلی سگ ماده.

سوالات متداول

بعضی از نژادهای سگ می توانند هر سال باردار شوند و احتمالا پس از سه سال تعداد توله هایی که زایمان می کنند بیشتر شود.
سگ ژرمن شپرد به یک مادر فوق العاده تبدیل می شود و او در بارداری خود تعداد زیادی توله دارد. این تعداد توله سگ در شکم ژرمن شپرد ثابت نیست و می تواند از ۱ تا ۱۵ توله سگ متفاوت باشد. اما معمولا یک سگ ژرمن شپرد ماده در اولین بارداری خود ۸ توله سگ دارد.
سگها معمولا در شش تا هجده ماهگی بالغ می شوند و پس از هجده ماهگی دستگاه تناسلی‌شان کامل می شود. بارداری سگ ها معمولا چیزی حدود دوماه به طول می انجامد.

بله، یک‌بار جفت‌گیری موفق (همراه با «قفل شدن») معمولاً برای باردار شدن کافی است. تکرار جفت‌گیری در همان دوره فحلی، تضمینی برای تعداد یا سلامت بیشتر توله‌ها نیست؛ عامل تعیین‌کننده اصلی، زمان‌بندی درست جفت‌گیری نسبت به تخمک‌گذاری است.

نشانه‌های ظاهری این دو تقریباً یکسان‌اند (تغییر پستان، تغییر اشتها، رفتار لانه‌سازی) و حاملگی کاذب حتی بدون جفت‌گیری هم ممکن است رخ دهد. تنها راه تشخیص قطعی، سونوگرافی یا آزمایش هورمون رلاکسین توسط دامپزشک است؛ رلاکسین فقط در بارداری واقعی مثبت می‌شود.

باید هرچه سریع‌تر با دامپزشک تماس بگیرید. بارداری طولانی‌تر از حد معمول بدون شروع زایمان می‌تواند نشانه مشکل در بارداری یا نیاز به بررسی دقیق‌تر تاریخ واقعی تخمک‌گذاری باشد و نباید آن را نادیده گرفت.

به زمان بروز آن بستگی دارد. ترشح سبزرنگ بلافاصله بعد از تولد هر توله (به دلیل جدا شدن جفت) طبیعی است. اما اگر این ترشح پیش از تولد اولین توله دیده شود، یا بعد از دیدن آن طی دو تا سه ساعت توله‌ای به دنیا نیاید، نشانه هشداردهنده‌ای است و باید فوراً با دامپزشک تماس بگیرید.

لرزش خفیف در ساعات نزدیک به زایمان (همراه با افت دما و بی‌قراری) می‌تواند طبیعی باشد. اما لرزش شدید یا مداوم، به‌خصوص در هفته‌های اول پس از زایمان، می‌تواند نشانه اکلامپسی (تب شیر) باشد که یک اورژانس دامپزشکی است؛ در هر دو حالت شک، بهتر است با دامپزشک تماس بگیرید.

از نظر زیستی، سگ می‌تواند در هر دوره فحلی (که بسته به نژاد معمولاً هر شش تا هشت ماه یک‌بار اتفاق می‌افتد) باردار شود. با این حال، بسیاری از دامپزشکان برای حفظ سلامت سگ مادر، فاصله و استراحت کافی بین دوره‌های بارداری را توصیه می‌کنند؛ تعداد مناسب زایمان در طول عمر یک سگ موضوعی است که بهتر است با دامپزشک خودتان و با توجه به سن، نژاد و وضعیت سلامت او بررسی شود.

خیر، و بهتر است بدون تجویز دامپزشک این کار را نکنید. برخلاف تصور رایج، مکمل کلسیم پیشگیرانه در دوران بارداری می‌تواند تنظیم طبیعی کلسیم بدن را مختل کرده و خطر تب شیر (اکلامپسی) پس از زایمان را افزایش دهد. تغذیه با یک رژیم غذایی باکیفیت و متعادل، که دامپزشک تأیید کرده، کافی است.

مهم‌ترین و قابل‌اعتمادترین نشانه، افت دمای بدن به زیر ۳۷ درجه سانتی‌گراد است که معمولاً ۱۲ تا ۲۴ ساعت پیش از زایمان رخ می‌دهد. همراه با آن معمولاً رفتار لانه‌سازی، بی‌قراری، نفس‌نفس زدن و کاهش اشتها هم دیده می‌شود.

فاصله طبیعی می‌تواند از چند دقیقه تا حدود یک تا دو ساعت متغیر باشد. اگر بیش از دو ساعت از تولد آخرین توله گذشته و می‌دانید توله‌های دیگری هم در راه هستند، یا سگ بیش از ۳۰ دقیقه با فشار قوی تلاش می‌کند اما توله‌ای متولد نمی‌شود، باید فوراً با دامپزشک تماس بگیرید.

در بیشتر موارد، بهتر است با نظارت آرام و بدون دخالت فیزیکی، اجازه دهید سگ خودش فرایند زایمان را طی کند. تلاش برای کمک فیزیکی (مثل کشیدن توله) بدون راهنمایی دامپزشک می‌تواند خطرناک باشد. اگر نشانه‌های زایمان سخت (دیستوشی) را مشاهده کردید، به‌جای دخالت مستقیم، فوراً با دامپزشک یا کلینیک اورژانس تماس بگیرید.

فشار قوی بیش از ۳۰ دقیقه بدون تولد توله، بیش از ۲ ساعت فاصله بین توله‌ها با وجود توله‌های باقی‌مانده، بیش از ۲۴ ساعت از افت دما بدون شروع زایمان، ترشح سبز یا سیاه پیش از تولد اولین توله، توله‌ای که در کانال زایمان گیر کرده، و ضعف، لرزش شدید یا تب در سگ مادر؛ همچنین در دوران پس از زایمان، بی‌قراری و لرزش شدید که می‌تواند نشانه اکلامپسی باشد.

بهترین راه، وزن‌کشی روزانه است؛ توله‌ای که به‌درستی تغذیه می‌شود باید روند افزایش وزن پیوسته داشته باشد. توله‌ای که بی‌قرار است، مدام گریه می‌کند، وزن نمی‌گیرد یا از سایر توله‌ها عقب می‌ماند، باید توسط دامپزشک بررسی شود.

خیر. تغییرات پستان می‌تواند نشانه بارداری واقعی، حاملگی کاذب، یا حتی نزدیک شدن به دوره فحلی بعدی باشد. برای تشخیص قطعی علت این تغییرات، معاینه دامپزشکی لازم است.

در حال بارگذاری دیدگاه‌ها